Samen beter.

Wondgenezing: de verschillende fases (331NL)

Introductie

In dit artikel bespreken we uit welke fases wondgenezing bestaat. En hoe je het herkennen van deze fases toe kan passen in de praktijk. In onderstaand praktijkvoorbeeld heeft Anja last van langdurige klachten aan haar enkel. Door haar inzicht te geven in de verschillende fases van wondgenezing, is ze in staat geweest haar herstel in goede banen te leiden. De zwelling en de pijn in de enkel verdween. Uiteindelijk heeft ze met succes de activiteiten op haar vakantie kunnen voltooien. 

Voorbeeld uit de praktijk:

Anja heeft aanhoudende enkelklachten

Anja (vrouw, 28 jaar) heeft 5 weken geleden haar enkel flink verzwikt. Haar enkel is nog steeds gezwollen en pijnlijk. Anja gaat over 6 weken op vakantie en wil dan graag kunnen wandelen in de bergen. Ze vertelt dat ze haar werk en sport gewoon probeert te doen, echter gaat de zwelling en pijn niet weg.

wondgenezing / Weefselherstel

Wondgenezing kun je hetzelfde zien als weefselherstel. Bij een wond denken we meestal aan een snee in de huid, iets waar je aan ziet dat het kapot is. Wanneer jij je enkel flink verzwikt, is er binnen in de enkel eigenlijk sprake van een wond. Je kan de wond niet zien, maar je ziet wel de symptomen van de ontstekingsreactie. Deze reactie is de eerste fase die in gang wordt gezet bij de genezing van een wond. Het gehele proces van wondgenezing doorloopt 3 fases. Wanneer dit proces ongestoord doorlopen wordt, zien de fases er in de tijdschaal ongeveer zo uit:

  • Fase 0: weefselbeschadiging – dag  1
  • Fase 1: Ontstekingsfase – dag 1 tot dag 5
  • Fase 2: Proliferatiefase – dag 2 tot dag 20
  • Fase 3: Remodelleringsfase – dag 6 tot dag 365

Fase 1: De ontstekingsfase is een soort opruimingsdienst. Het beschadigde weefsel wordt opgeruimd of klaargemaakt voor reparatie. Het beschadigde weefsel kan in deze fase niet goed tegen trekkrachten. In deze fase is een vorm van rust een vereiste om succesvol tot de volgende fase te komen. De ontstekingsfase is te herkennen aan de volgende kenmerken op de aangedane plek:

  • Rood kleuring;
  • Zwelling;
  • Warmte (kloppend gevoel);
  • Pijn (ook in rust);
  • Functieverlies (bijv. het gewricht kan niet meer bewegen).

 

Fase 2: De proliferatiefase is vooral de aanleg van een infrastructuur voor het nieuwe weefsel. Voorzichtig wordt er ook al wat nieuw weefsel neergelegd. Deze fase is te herkennen aan het onvermogen (vaak pijn) om het aangedane weefsel volledig te kunnen belasten. Bij licht belaste beweging is er meestal geen sprake meer van pijn. Het beschadigde gebied zit nog volop in de verbouwing. Echter de verschijnselen van de ontstekingsfase; warmte, zwelling en rood kleuring zijn doorgaans nauwelijks meer waar te nemen. In deze fase is gedoseerde beweging geadviseerd om het verdere herstel te stimuleren. Bijvoorbeeld door te blijven bewegen zonder gebruik te maken van extra weerstand of gewicht (onbelast bewegen).

 

Fase 3: De Remodelleringsfase is de laatste stap tot het volledige herstel van de wond. In deze fase wordt het nieuwe weefsel gevormd en aangelegd. Door het weefsel nu meer te belasten en te bewegen ‘begrijpt’ het nieuwe weefsel in welk model het moet gaan liggen. Wanneer je te weinig of niks doet in deze fase zal de wond (het litteken) erg strak en stijf genezen. In deze fase is lichamelijke activiteit en het opvoeren van de belasting een vereiste om tot een succesvol herstel te komen. Dit kan je bereiken door functioneel te trainen. Soms kan dit niet, bijvoorbeeld doordat iemand 6 weken in het gips zit met een complexe breuk in de knie. Wanneer de knie dan uit het gips komt, is deze zo stijf als een plank. Het weefsel is wel terug gegroeid, maar heel stug. Het gips heeft in dit geval de functionele beweging beperkt tijdens deze fase: het buigen en belasten van de knie. 

De kennis samen toepassen

In welke fase zit de enkel van anja?

Ik zie Anja in de praktijk 35 dagen nadat ze door haar enkel is gegaan (weefselbeschadiging). Haar enkel vertoond verschijnselen uit dag 1 tot 5 (ernstig letsel uitgesloten door testen). Er is sprake van warmte, roodheid en een flinke zwelling. Waarschijnlijk bevindt Anja zich dus nog deels in de ontstekingsfase. Ik ga in gesprek met Anja om te controleren of de ontstekingsfase ongestoord haar werk heeft kunnen doen. Uit haar antwoorden blijkt dat ze 1 dag na het trauma haar enkel al 100% is gaan belasten door lange stukken te wandelen. Daarna is ze weer gaan werken en een week later begonnen met sporten. “Ik kon er wel mee lopen” vertelde ze. Na het belasten werd de enkel dan opnieuw dik, warm en kleurde rood. Ik bespreek met haar de mogelijkheid dat de eerste fase van de wondgenezing, de ontstekingsfase, waarschijnlijk flink verstoord is geweest doordat ze haar enkel volledig heeft belast in deze fase.

Ga terug naar start

We doen eigenlijk, zoals haar symptomen aangeven, net alsof Anja gisteren haar enkel heeft verzwikt. Onze eerste stap wordt nu om uit de ontstekingsfase te komen. Dit bereiken we door de dagelijkse belasting van haar enkel te reduceren en wanneer mogelijk met het been omhoog te zitten.

De belasting reduceren doen we, omdat het weefsel tijdens de ontstekingsfase niet tegen grote trekkrachten kan. Met het been omhoog zitten, verbeterd de bloedsomloop. Dit bevordert het herstel in de ontstekingsfase en komt de zwelling ten goede. We bespreken hoe ze deze aanpassingen kan doorvoeren op haar werk en maken een nieuwe afspraak voor over 5 dagen. In overleg stopt Anja tijdens deze 5 dagen ook met sporten.

Opbouwen en opletten

Anja komt 5 dagen later weer naar de praktijk. Haar enkel vertoond geen ontstekingsverschijnselen meer (YES!). We kunnen er voorzichtig vanuit gaan dat het weefselherstel zich nu in de proliferatiefase bevindt. Dit betekent dat we de belasting van de enkel kunnen opvoeren op geleiden van pijn. Ze mag rustig weer meer doen op werk en langere stukken lopen. Hierbij let ze erop dat de zwelling niet terug komt. We spreken af dat activiteiten gevoelig mogen zijn, maar geen pijn mogen doen.

De volgende zittingen waarin ik Anja zie, blijft haar enkel verbeteren. Ze belast haar enkel steeds meer en langer, nog steeds op geleiden van pijn. De zwelling is niet meer terug gekomen. We zitten nu 4,5 week in de behandeling – over 1,5 week gaat Anja op vakantie. In overleg heeft Anja een strakke enkelkous gekocht ter ondersteuning tijdens de wandeltochten. 

Succes!

Ik zie Anja weer na haar vakantie. Ze is erg opgelucht en heeft zonder al te veel pijn alle wandelingen kunnen doen. Ze merkte dat bergafwaarts het meest gevoelig was voor haar enkel. Hier besteden we nog een paar behandelingen aan zodat ze ook dit pijnvrij kan.

Samenvattend

Het kan erg praktisch zijn om de basisprincipes van wondgenezing / weefselherstel te kennen en te kunnen herkennen. De symptomen van de ontstekingsfase kan je gebruiken als een soort checklist om te kijken of je het weefsel al meer kan gaan belasten. Wanneer het herstelproces goed doorloopt zonder grote vertragingen, is de kans op compensatiegedrag van je lichaam kleiner en voorkom je secundaire klachten. Er kunnen uitzonderingen zijn waardoor het herstelproces zich niet goed kan voltooien. Neem bij twijfel altijd contact op met een zorgprofessional.

Volgend Artikel

Vorig Artikel

Website thema: Anders Norén