Samen beter.

Littekens: stug of soepel? (254NL)

Introductie

In dit artikel bespreken we de vorming en nazorg van fysieke littekens. Hierbij kijken we naar de eigenschappen en de ontwikkeling van een soepel of een stug litteken, en welke invloed dit kan hebben op de bewegelijkheid van het aangedane weefsel. In onderstaand praktijkvoorbeeld heeft Boris een pijnlijke bewegingsbeperking in zijn schouder die waarschijnlijk veroorzaakt wordt door stug littekenweefsel. Door samen met hem het weefsel te behandelen ontstond er meer vrijheid in de beperkte bewegingsrichtingen. Uiteindelijk kan Boris in het dagelijks leven zijn schouder weer volledig pijnvrij en zonder bewegingsbeperking gebruiken.

Voorbeeld uit de praktijk:

Boris heeft een litteken op zijn schouder

Boris (man, 43 jaar) heeft 2 maanden geleden een ongeluk gehad tijdens het fietsen. Hij viel op zijn rechter schouder en brak het uiteinde van zijn sleutelbeen. Diezelfde dag heeft een traumachirurg een operatie uitgevoerd om het gebroken bot weer op zijn plek te brengen. Er is hierbij geen gebruikgemaakt van fixatie materiaal zoals schroeven. Voor toegang tot de breuk heeft de chirurg een incisie gemaakt in de huid op zo’n 4cm van het uiteinde van de schouder. Boris is vanuit het ziekenhuis geadviseerd om met een mitella zijn arm zeker de eerste 3 weken te ondersteunen. Hierna mocht hij rustig zijn arm gaan bewegen op geleiden van pijn.

Op de controle afspraak 6 weken na het trauma lieten de röntgenfoto’s zien dat het botweefsel goed hersteld is. Echter beweging van Boris zijn aangedane schouder is beperkt en pijnlijk. Hij wordt voor deze klachten doorverwezen naar fysiotherapie.

littekens komen na schade

Een fysiek litteken is een visuele herinnering aan een gebeurtenis. Meestal niet zo’n leuke. Misschien heb je jezelf ergens aan gesneden, gestoten of moest je jezelf verdedigen. Wanneer je geopereerd bent kunnen er ook littekens ontstaan. Een operatie wordt ook wel ‘gecontroleerd schade maken’ genoemd. Een chirurg moet voor veel soorten ingrepen schade aanrichten om bij het desbetreffende probleem gebied te komen. Er wordt dan door de huid, het bindweefsel en de spieren gesneden om een doorgang te maken. Ook het zetten van schroef- of plaatmateriaal is een vorm van schade maken. Gelukkig kan je lichaam zich van de meeste schade zeer goed herstellen!

Vanaf het moment dat er beschadiging van weefsel optreed wordt het herstelproces in gang gezet. Dit herstelproces bestaat uit 3 fases, grofweg: 1) Opruimen & schoonmaken van wat beschadigt is, 2) nieuwe bouwmaterialen aanvoeren en in de laatste fase (3) worden alle materialen op de juiste plek gezet. In het artikel over wondherstel kun je er meer over lezen.

Het nut van een litteken

Wanneer er een verwonding ontstaat, doet het lichaam in de herstelperiode erg haar best om deze wond of scheur te dichten. Een belangrijke rol hierbij spelen zogeheten Fibroblasen (F). Deze cellen zijn als het ware kleine fabriekjes die bindweefsel produceren. In de beginfase van de herstelperiode doen deze kleine fabriekjes hun best om de ontstane wond zo snel mogelijk te dichten. Dit doen ze met bindweefsel wat snel te produceren is en waarin weinig rek zit. Zo zit het beschadigde gebied stevig ‘in de steigers’ en kunnen de herstelwerkzaamheden beginnen.

Tijdens het herstelproces krijgen de fibroblasten informatie vanuit de krachten die ontstaan bij het bewegen van je lichaam. Deze informatie gebruiken ze om het weefsel in de juiste richting en treksterkte aan te leggen. Het kan voorkomen dat je een litteken hebt en deze niet kan bewegen, bijvoorbeeld op je elleboog en je arm in het gips of een mitella zit. Dit maakt het moeilijk voor de fibroblasten om onderscheid te maken in ‘bouweisen’ van het te herstellen weefsel. Bij gebrek aan informatie hechten fibroblasten al het weefsel wat onder het herstel valt aan elkaar en ontstaat er tussen verschillende lagen verkleving. Alsof de steigers van de verbouwing nog in en rondom het huis staan terwijl je er al in woont en de verbouwing van het huis af is.

Boris zijn litteken gaat de diepte in

Uit gesprekken met mijn cliënten blijkt dat veel mensen de misvatting hebben dat een litteken zich enkel en alleen op de oppervlakte van de huid bevindt. Deze vergissing is snel gemaakt wanneer je het litteken alleen nog maar kan zien vanaf de oppervlakte. Maar in werkelijkheid loopt het litteken de diepte in. Hoe diep het litteken rijkt, is afhankelijk van de schade die is ontstaan voordat het litteken zich ging vormen.
Heb je jezelf bij het koken in je wijsvinger gesneden en de snee is niet zo diep? Dan zal het litteken zich voornamelijk in de oppervlakkige lagen van de huid bevinden. Heb je zoals Boris een trauma ondergaan en een operatie die door meerdere lagen heen ging? Dan vormt het litteken zich vanaf het bot door alle aangedane lagen heen tot aan de oppervlakte. Elk van deze individuele lagen dient weer herstel te worden tot hun oorspronkelijke functie. Wanneer de wond gaat genezen kan je uiteindelijk alleen de meest oppervlakkige laag van de wond zien, de huidlaag. Als de wondkorst van de huid valt, wordt het litteken duidelijk zichtbaar. Door het litteken te bewegen met je vingers kun je bekijken in welke maten het litteken stug (verkleefd) is. Als meerdere lagen weefsel aan elkaar verkleefd zijn, zal het litteken nauwelijks van haar plek verschuiven. Waar deze lagen normaal gesproken individueel van elkaar kunnen bewegen, trekken ze nu op de plek van het litteken met zijn alle samen.

Dit was ook bij Boris het geval. Het bewegen van zijn litteken ging nauwelijks tot niet en gaf direct pijn aan zijn schouder.

EEN TREFFENDE METAFOOR van een stug litteken

Een onaangename maar treffende metafoor voor een litteken wat stug en tot diep in het weefsel loopt: Stel je schiet jezelf door je kleding heen in je schouder met een nietpistool. Waar lagen kleding en jouw lichaam zich ten opzichte van elkaar vrij konden bewegen, zitten deze nu op een kleine plek aan elkaar vastgeniet. Wanneer je normaal gesproken je arm zou bewegen verschuift je kleding, bijvoorbeeld je trui en t-shirt, ten opzichte van je huid. Op deze manier schuiven ook de verschillende lagen spieren en bindweefsel wanneer jij beweegt. Het nietje wat je zojuist door je kleding heen in je schouder hebt geschoten vertegenwoordigd de verkleving van het stugge litteken. Elke beweging die je nu met je arm maakt, trekt via je kleding aan de plek waar het nietje (litteken) zit. Je kan je voorstellen dat er op de locatie van het litteken behoorlijk wat trekkrachten zich bundelen in plaats van deze plek te passeren. Deze situatie kan voor bewegingsbeperkingen en pijn zorgen.

Het littekenweefsel van boris in beweging brengen

Boris zie ik 7 weken na zijn trauma. Gezien de verstreken tijd, de immobilisatie van zijn rechter schouder en het feit dat ontstekingsverschijnselen lokaal afwezig zijn – gaan we ervan uit dat het litteken en het aangedane weefsel op treksterkte is en veilig belast kan worden.

Eerder hebben we vastgesteld dat het direct bewegen van het litteken zeer stug is en lokaal pijn veroorzaakt. Tijdens het lichamelijk onderzoek valt op dat wanneer Boris zijn arm horizontaal naar achteren beweegt, bijvoorbeeld bij het aandoen van zijn jas, hij dezelfde soort pijn voelt in en rondom het litteken. Ook geeft hij aan een zeurderige pijn rechts in zijn nek te voelen. Bij het bewegen van zijn arm boven schouderhoogte is te zien dat Boris zijn schouder heel erg optrekt om zoveel mogelijk pijn te ontzien, hierbij maakt hij gebruik van de musculatuur rechts in zijn nek.

Nog diezelfde dag laat ik Boris zien hoe hij zelfstandig het littekenweefsel in beweging kan brengen in de richting waarin hij zich beperkt voelt. Hij krijgt de opdracht om dagelijks 10 minuten zijn litteken te masseren. Dit doet hij zonder olie, zodat hij veel grip heeft op de huid. Op deze manier komen de krachten (lees: de informatie die het weefsel nodig heeft om zich aan te passen) het beste aan. Naast deze massage krijgt hij nog een dynamische opdracht. Hierbij brengt hij zijn arm naar de positie waarin het litteken gevoelig wordt. Eenmaal in deze positie glijdt hij langzaam met de vingers met een lichte druk over het litteken. Dit doet hij in de richting van de beweging van de arm.

Als richtlijn geeft ik Boris mee dat hij tijdens het oefenen ongemak mag voelen, maar geen pijn.

Boris komt 15 dagen later terug naar de praktijk. Het litteken is inmiddels goed beweegbaar via de huid. Het is tevens minder hard en glanzend geworden merkt Boris op. Er is nog een lichte pijn te voelen bij de beweging zoals zijn jas aan trekken, maar niet noemenswaardig vindt hij zelf. Ik adviseer hem om de oefeningen (massage en dynamische beweging) nog 2 weken vol te houden. Uit telefonisch contact 3 weken na deze afspraak blijkt dat Boris zijn schouder weer pijnvrij en volledig kan bewegen.

Samenvattend

Een litteken verdient aandacht en begrip. Het is een herinnering aan het herstelvermogen van je lichaam. Afhankelijk van de ontstane schade kan een litteken oppervlakkig of diep zijn. En afhankelijk van de belasting van het litteken stug of soepel. Een litteken dat zeer laag of niet belast wordt, kan voor verklevingen tussen het aangedane weefsel zorgen. Deze verklevingen beperken op hun beurt de bewegelijkheid van het aangedane gebied en mogelijk ook van het lichaamsdeel. Doorgaans is het weefsel in en rondom een litteken in staat zich tijdens het herstelproces nog aan te passen. Hierdoor is in veel gevallen een (pijnlijk) stug litteken toch nog soepel en klachtenvrij te krijgen.

Volgend Artikel

Vorig Artikel

Website thema: Anders Norén